Zeka Nedir? Üstün Zeka Nedir? Üstün Yetenek Nedir?

Zeka nedir?, Üstün Zeka nedir? Üstün Yetenek nedir? sorularının cevaplarının ne olduğu geçmişten günümüze hep sorgulanmıştır.

Zekâ, birçok bilim adamının üzerinde yıllardır çalıştığı soyut bir kavramdır. Tarihte zekâ kavramına ilişkin ilk bilimsel çalışmanın Francis Galton (1822-1911) tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir. Galton, dünyada yer alan bilgilerin duyu organları aracılığıyla beyne ulaştırıldığını ve buna bağlı ola- rak algılamada farklılıklar ortaya çıktığını ifade etmiştir. Alfred Binet’e göre zekâ, “iyi muhakeme edebilme, iyi hüküm verebilme ve eleştirel görüşe sahip olma” şeklinde tanımlanmıştır.4 Binet, Simon ile 1905 yılında ilk zekâ testini geliştirmiştir. “Binet-Simon Ölçeği” olarak bilinen test, 20. yüzyıl boyunca zekâ alanında yapılan çalışmalara öncülük etmiştir. Gardner ise geleneksel yaklaşımın aksine zekânın tek bir faktörle  açıklanamayacağını vurgulayarak zekâyı“problem çözme kapasitesi ya da bir veya daha fazla kültürel yapıda değeri olan bir ürün ortaya koyabilme gücü” olarak tanımlamıştır. Farklı tanımları olmasına karşın, zekânın geliştirilebilecek bir kapasite ya da potansiyel olduğu genel kabul gören bir yaklaşımdır.

Zekânın tanımında olduğu gibi, kaynağı belirleyen etkenleri konusunda da tartışmalar devam et- mektedir. Buna göre ilki; zekânın kalıtımsal olduğu ve çevresel etkenlerin etkisinin olmadığı görüşü, diğeri ise çevresel etkenlerin zekânın belirleyicisi olduğu görüşüdür. Son yıllarda yapılan çalışmalar, çevresel faktörlerin de zekâyı belirleyen ölçüt- lerden biri olduğunu göstermektedir.

Zekâ ve yetenek dikkate alındığında, akranlarına nazaran çok sayıda farklı özelliğe sahip çocuklar “üstün” olarak adlandırılmaktadır. Geçmişten günümüze kadar yapılan çalışmalar incelendiğinde zekâ tanımlarının daha da genişlediği, “üstün zekâ” kavramı yerine üstün “yetenek kavramı”nın kullanımının daha çok tercih edildiği görülmektedir. Bu çocukların akranlarına göre farklı fiziksel, bilişsel ve sosyal duygusal gelişimsel özellikleri bulunmaktadır. Bu özellikleri ve çocuğun sahip olduğu zekâ potansiyelini besleyen en önemli kaynağın sosyal çevre olduğu düşünülmektedir. Zenginleştirilmiş çevre ve ortam çocuğun zekâ potansiyelini geliştirirken, sosyal çevresindeki bireyler ile etkileşimi ve yaşantısı da sosyal özelliklerine yön ve rebilmektedir.

“Üstün ve özel yetenekli çocuk; Zekâ, yaratıcılık, sanat, liderlik kapasitesi veya akademik alanlarda yaşıtlarına göre yüksek düzeyde başarı gösterdiği, alan ve konu uzmanları tarafından  belirlenen çocuklardır” olarak tanımlanmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Eğitim Komisyonunun tanımına göre ise “Seçkin yeteneklerinden dolayı yüksek seviyeli iş yapmaya yeterli olduğu, bu alanda, profesyonel olarak bilinen kimseler tarafından belirlenmiş çocuk üstün yetenekli çocuktur” denilmektedir.9 Bu çocuklar ilgilendikleri resim, müzik, bilim gibi alanların yanında, bunlarla ilişkili olarak birçok özellik sergilemektedirler. Üstün ve özel yetenekli çocuklar olağanüstü liderlik yeteneğini, çok iyi müzik, resim, drama yeteneğini, yaşıtlarının daha ilerisinde matematik, okuma, belli psikomotor becerilerini, icatçılığını, sosyal haksızlıklara aşırı tepkisini ve tüm bu yeteneklerin bileşimini gösterirler. Dünya Konseyi ise “üstün zekâlı ve yetenekli (gifted and talented)” terimini tercih etmektedir.



  FACEBOOK YORUMLARI