Kore Çalışması: Gelişim Zihniyeti, Matematikte Yüksek Başarılı Öğrencilerde Daha Düşük Stresle İlişkili

Chung-Ang Üniversitesi araştırmacıları Yile Wu ve Doehee Ahn’ın matematikte yüksek başarı gösteren, üstün yetenek eğitimi deneyimine sahip öğrencileri incelediği çalışma, 16 Ekim 2026’da Frontiers in Psychology dergisinde yayımlandı. Güney Kore’deki 238 altıncı sınıf öğrencisinin verilerine dayanan araştırmada, gelişim zihniyeti daha düşük akademik stresle ilişkili bulundu; algılanan ebeveyn desteği ise stresle doğrudan değil, gelişim zihniyeti üzerinden dolaylı bir ilişki gösterdi.

Çalışma, yüksek başarı gösteren öğrencilerin zorlanmadığı varsayımına karşı önemli bir ayrıntıyı gündeme taşıyor. Üstün zekâlılar ve yetenekliler de yoğun akademik beklenti, performansı koruma baskısı ve başarısızlık korkusu yaşayabiliyor. Araştırmacılar bu nedenle yalnız başarı puanına değil; öğrencinin ailesinden algıladığı desteğe, yeteneğin geliştirilebilir olduğuna ilişkin inancına, öğrenmesini düzenleme biçimine ve akademik stresine birlikte baktı.

238 öğrenci nasıl seçildi?

Araştırma yeni bir deney değil, Kore Eğitim Geliştirme Enstitüsünün yürüttüğü 2013 Kore Eğitim Boylamsal Araştırması’nın ikinci dalgasındaki 2014 verilerinin ikincil çözümlemesi. Başlangıçtaki 7.324 öğrenciden geçerli anket verisi bulunan 5.783 kişi incelendi. Bunların 355’i daha önce bir üstün yetenek eğitimi programına katıldığını bildirdi. Matematik temel yeterlik testindeki 25 sorudan en az 22’sini doğru yanıtlayan 238 öğrenci son örnekleme alındı.

Bu seçim ölçütü, örneklemi hem program deneyimi hem de yüksek matematik performansı bakımından tanımlıyor. Ancak öğrencilerin tamamının aynı tanılama sürecinden geçtiğini veya bütün üstün yetenekli öğrencileri temsil ettiğini göstermiyor. Araştırmacılar daha sıkı bir eşik olan 23 doğruyla da duyarlılık analizi yaptı; temel ilişki örüntüsü 186 öğrencilik bu grupta da korundu.

Hangi değişkenler birlikte incelendi?

Öğrenciler; ebeveynlerinden algıladıkları akademik desteği, yeteneğin çaba ve stratejiyle gelişebileceğine ilişkin inançlarını, bilişsel ve davranışsal öz düzenleme alışkanlıklarını ve akademik streslerini öz bildirim ölçekleriyle değerlendirdi. Araştırmacılar, değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri yapısal eşitlik modeliyle test etti; dolaylı yolların belirsizliğini 5.000 önyargı-düzeltilmiş yeniden örneklemeyle hesapladı.

Algılanan ebeveyn desteği hem gelişim zihniyeti hem de öz düzenlemeli öğrenmeyle pozitif ilişkiliydi. Gelişim zihniyeti de öz düzenlemeli öğrenmeyle pozitif, akademik stresle negatif ilişki gösterdi. Buna karşılık ebeveyn desteğinden akademik strese ve öz düzenlemeli öğrenmeden akademik strese uzanan doğrudan yollar istatistiksel olarak anlamlı değildi.

Destek ile stres arasındaki dolaylı yol

İstatistiksel olarak desteklenen tek dolaylı yol, ebeveyn desteğinden gelişim zihniyetine, oradan akademik strese uzanıyordu. Bulgular, destekleyici aile ortamının öğrencinin akademik güçlüğü sabit bir kapasite sınırı yerine geliştirilebilir bir süreç olarak yorumlamasıyla birlikte daha düşük stresle ilişkili olabileceğini düşündürüyor.

Ancak çalışma tek bir zamanda toplanan verileri kullandığı için bu yol, “ebeveyn desteği gelişim zihniyetini artırdı ve bu da stresi düşürdü” biçiminde nedensel bir zincir olarak okunamaz. Stresi daha düşük öğrencilerin desteği farklı algılaması veya ölçülmeyen başka değişkenlerin bütün ilişkileri etkilemesi de mümkün. Yazarlar sonucu zamansal aracılık değil, kesitsel yapısal ilişki olarak tanımlıyor.

Cinsiyet karşılaştırması ne gösterdi?

Ek keşfedici analizde 137 erkek ve 101 kız öğrencinin gizil ortalamaları karşılaştırıldı. Erkek öğrenciler algılanan ebeveyn desteğini daha yüksek, kız öğrenciler akademik stresi daha yüksek bildirdi. Gelişim zihniyeti ile bilişsel ve davranışsal öz düzenlemede anlamlı bir fark saptanmadı.

Bu sonuçlar da dikkatli yorumlanmalı. Gruplar küçük ve eşit değil; çalışma gözlenen ebeveyn davranışlarını, akademik beklentileri ya da başa çıkma stratejilerini ölçmedi. Bu nedenle kız öğrencilerdeki daha yüksek stresin nedeni belirlenemiyor ve bulgu bütün öğrencilere genellenemiyor.

Aileler ve okullar için ölçülü çıkarım

Aileler için sonuç, çocuğa yalnız “çalışırsan her şeyi yaparsın” demek değil. Daha işlevsel yaklaşım; zor bir görevde kullanılan stratejiyi konuşmak, hatayı kapasite hükmüne dönüştürmemek, gerektiğinde yardım istemeyi normalleştirmek ve desteği başarı koşuluna bağlamamak olabilir. “Kaç aldın?” sorusuna ek olarak “Nerede zorlandın, hangi strateji işe yaradı, bir sonraki denemede neyi değiştirebilirsin?” soruları süreci görünür kılar.

Okullar açısından bulgu, yüksek performansın düşük stres anlamına gelmediğini hatırlatıyor. Üstün zekâlılar ve yetenekliler için güçleştirilmiş içerik sunulurken öğrencinin görev algısı, geri bildirim dili ve stres belirtileri de izlenebilir. Zorlayıcı hedef ile psikolojik güvenlik birlikte tasarlanmalı; performans düşmesini beklemeden danışmanlık ve öz düzenleme desteğine erişim sağlanmalıdır.

Araştırmanın sınırları

Veriler 2014’e ait, kesitsel ve öz bildirime dayalı. Ölçekler matematiğe özgü inançlardan çok genel akademik deneyimleri ölçüyor. Örneklem yalnız Güney Kore’de üstün yetenek programına katılmış ve matematik testinde belirlenen eşiği aşmış öğrencilerden oluşuyor. Dolayısıyla sonuçlar bütün matematikte yetenekli öğrencilere, başka ülkelere veya farklı eğitim programlarına doğrudan genellenemez.

Bu sınırlara rağmen çalışma, yüksek başarıyı yalnız puanla izlemek yerine öğrencinin güçlük karşısındaki inançları ve algıladığı destekle birlikte değerlendiren güncel bir çerçeve sunuyor. Bir sonraki adım, aynı değişkenleri zaman içinde izleyen ve aile desteği ile stres arasındaki yönü daha güçlü biçimde sınayan boylamsal araştırmalar olacak.

Kaynaklar

• Wu ve Ahn — “Growth mindset as a structural link between parental support and academic stress among mathematically high-achieving elementary students with gifted education experience”, Frontiers in Psychology, 16 Ekim 2026.
• DOI: 10.3389/fpsyg.2026.1954883.
• Korean Educational Development Institute — KELS 2013 ikinci dalga araştırma raporu.

Fotoğraf: Araştırmacıların bağlı olduğu Chung-Ang Üniversitesi, 310 numaralı 100. Yıl Binası. Fotoğraf: Jaeholy / Wikimedia Commons, 9 Nisan 2023; CC BY-SA 4.0. Görsel 16:9 oranında kırpılmış ve WebP biçimine dönüştürülmüştür.